लोकचिंतन न्यूज एक्सप्रेस
१९ मार्च १९८६ हा दिवस महाराष्ट्राच्या इतिहासातील वेदनादायी स्मरण म्हणून कायमचा कोरला गेला आहे. चिलगव्हाण येथील शेतकरी साहेबराव पाटील करपे यांनी आपल्या कुटुंबासह केलेली आत्महत्या ही केवळ एका कुटुंबाची शोकांतिका नव्हती, तर ती संपूर्ण व्यवस्थेच्या अपयशाचे प्रतीक होती. चार दशके उलटून गेल्यानंतरही ही घटना विस्मरणात गेलेली नाही, याचे कारण म्हणजे त्या मागील प्रश्न आजही जिवंत आहेत. शेतकरी हा आपल्या अर्थव्यवस्थेचा कणा मानला जातो. परंतु वास्तवात तोच सर्वाधिक असुरक्षित ठरतो. अनिश्चित पाऊस, वाढत चाललेला उत्पादन खर्च, बाजारातील अस्थिरता आणि कर्जबाजारीपणाचे ओझे या सगळ्यांचा ताण शेतकऱ्यांच्या आयुष्यावर सतत वाढत आहे. परिणामी, अनेकदा त्यांच्यासमोर जगण्यापेक्षा मरणाचा पर्याय अधिक सोपा वाटू लागतो, ही अत्यंत चिंताजनक बाब आहे. करपे प्रकरणानंतर शेतकरी आत्महत्यांचा मुद्दा वारंवार चर्चेत आला, अनेक आश्वासने दिली गेली, विविध योजना जाहीर झाल्या, मात्र प्रत्यक्षात परिस्थितीत अपेक्षित बदल झालाच नाही. ही केवळ आर्थिक समस्या नसून सामाजिक आणि मानसिक आरोग्याशी निगडित अशी बहुआयामी समस्या आहे, हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे. अशा पार्श्वभूमीवर करपे यांच्या स्मृतिदिनी एक दिवसाचा अन्नत्याग करण्याचे आवाहन करण्यात येत आहे. हा उपक्रम केवळ प्रतीकात्मक असला तरी तो समाजाला विचार करायला भाग पाडणारा आहे. अन्न वाया घालविणाऱ्या आणि शेतकऱ्यांच्या कष्टांकडे दुर्लक्ष करणाऱ्या मानसिकतेला हा एक आरसा ठरू शकतो. तथापि, केवळ उपवास किंवा प्रतीकात्मक आंदोलनांनी प्रश्न सुटणार नाहीत. शेतकऱ्यांच्या समस्यांकडे गांभीर्याने पाहून दीर्घकालीन आणि परिणामकारक धोरणांची अंमलबजावणी करणे अत्यावश्यक आहे. पिकांना योग्य हमीभाव, सिंचन सुविधा, कर्जमाफीपेक्षा कर्जमुक्तीचे शाश्वत उपाय, तसेच मानसिक आधारव्यवस्था उभारणे या बाबींकडे शासनाने प्राधान्यक्रमाने लक्ष देणे गरजेचे आहे. समाज म्हणून आपणही आपली जबाबदारी ओळखली पाहिजे. अन्नदात्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करणे, अन्नाची नासाडी टाळणे आणि शेतकरी प्रश्नांबाबत जागरूक राहणे ही प्रत्येकाची कर्तव्ये आहेत. करपे कुटुंबाची घटना ही केवळ भूतकाळातील शोकांतिका म्हणून न पाहता, वर्तमानाला दिशा देणारा इशारा म्हणून पाहणे अधिक योग्य ठरेल. अन्यथा, अशा घटना पुन्हा घडत राहतील आणि आपण केवळ हळहळ व्यक्त करत राहू.
